Η εορτή της Γεννήσεως της Θεοτόκου
Στις 8 Σεπτεμβρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει το Γενέθλιο της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας. Η εορτή βρίσκεται στις πρώτες ημέρες του νέου εκκλησιαστικού έτους και αποτελεί μία από τις μεγάλες Θεομητορικές εορτές.
Η Γέννηση της Θεοτόκου δεν εορτάζεται απλώς ως η γέννηση ενός σημαντικού προσώπου. Η Εκκλησία βλέπει στο γεγονός αυτό την αρχή μιας πορείας που θα οδηγήσει στην Ενανθρώπηση του Υιού του Θεού.
Η Παναγία θα γίνει εκείνη που, με την ελεύθερη συγκατάθεσή της στο θέλημα του Θεού, θα δεχθεί να γίνει Μητέρα του Χριστού.
Γι' αυτό η υμνολογία της ημέρας είναι γεμάτη χαρά. Το ίδιο το Απολυτίκιο της εορτής διακηρύσσει ότι η γέννησή της έφερε χαρά σε ολόκληρη την οικουμένη.
Η εορτή της Γεννήσεως της Θεοτόκου τελείται στις 8 Σεπτεμβρίου και καταγράφεται έτσι στο Μηναίο και στο Συναξάριο της ημέρας.
Οι Άγιοι Ιωακείμ και Άννα
Σύμφωνα με την αρχαία εκκλησιαστική παράδοση, οι γονείς της Παναγίας ήταν οι Άγιοι Ιωακείμ και Άννα.
Η Αγία Γραφή δεν καταγράφει τη γέννηση και τα πρώτα χρόνια της ζωής της Θεοτόκου. Οι σχετικές διηγήσεις διασώζονται στην αρχαία χριστιανική παράδοση και ιδιαίτερα στο έργο που είναι γνωστό ως Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου, κείμενο του 2ου αιώνα.
Η παράδοση παρουσιάζει τον Ιωακείμ και την Άννα ως ευσεβείς ανθρώπους που για πολλά χρόνια παρέμεναν άτεκνοι. Η ατεκνία τους αποτελούσε βαθιά θλίψη, όμως εκείνοι συνέχισαν να προσεύχονται και να ελπίζουν στον Θεό.
Η υμνολογία της Εκκλησίας διατηρεί έντονα αυτή την εικόνα. Το Κοντάκιο της εορτής αναφέρεται στον Ιωακείμ και την Άννα που απαλλάχθηκαν από τον ονειδισμό της ατεκνίας με τη γέννηση της Θεοτόκου.
Η χαρά τους δεν παρουσιάζεται ως μία απλή οικογενειακή ευτυχία. Η γέννηση της Μαρίας αποκτά μέσα στην εκκλησιαστική συνείδηση οικουμενική διάσταση, αφού εκείνη πρόκειται να γίνει η Μητέρα του Χριστού.
Η αρχή της χαράς
Γιατί όμως η Εκκλησία αποδίδει τόσο μεγάλη σημασία σε αυτή τη γέννηση;
Η απάντηση βρίσκεται όχι μόνο στο πρόσωπο της Θεοτόκου, αλλά κυρίως σε Εκείνον που πρόκειται να γεννηθεί από αυτήν.
Με τη γέννηση της Παναγίας αρχίζει να προετοιμάζεται ιστορικά το γεγονός της Ενανθρώπησης. Εκείνη θα γίνει ο ζωντανός σύνδεσμος ανάμεσα στην προσδοκία της Παλαιάς Διαθήκης και στην εκπλήρωσή της στο πρόσωπο του Χριστού.
Γι' αυτό η γέννησή της υμνείται ως γεγονός χαράς.
Δεν έχει ακόμη συμβεί ο Ευαγγελισμός. Δεν έχει ακόμη γεννηθεί ο Χριστός. Παρ' όλα αυτά, η Εκκλησία βλέπει ήδη την αυγή της σωτηρίας.
Στην Ορθόδοξη παράδοση η τιμή προς τη Θεοτόκο είναι βαθιά Χριστοκεντρική. Η Παναγία τιμάται ακριβώς επειδή ολόκληρη η ζωή και η αποστολή της οδηγούν προς τον Χριστό.
Αυτό εκφράζει και το Απολυτίκιο της εορτής, όταν συνδέει άμεσα τη Γέννηση της Θεοτόκου με τον Χριστό, τον οποίο αποκαλεί «Ήλιο της δικαιοσύνης».
Η Γέννηση της Θεοτόκου στη λατρεία της Εκκλησίας
Η σημασία της εορτής φαίνεται και από τα βιβλικά αναγνώσματα που έχει επιλέξει η Εκκλησία.
Στον Εσπερινό διαβάζεται, μεταξύ άλλων, το όραμα του Ιακώβ με την κλίμακα που ενώνει τη γη με τον ουρανό. Η εκκλησιαστική παράδοση βλέπει σε αυτή την εικόνα προτύπωση της Θεοτόκου, μέσω της οποίας ο Θεός εισέρχεται στην ανθρώπινη ιστορία.
Στη Θεία Λειτουργία ακούγεται επίσης η ευαγγελική περικοπή από τον Λουκά με τη Μάρθα και τη Μαρία και τη φράση της γυναίκας από το πλήθος που μακαρίζει την κοιλία που βάσταξε τον Χριστό.
Η εορτή δεν αντιμετωπίζει τη Θεοτόκο απομονωμένα από το μυστήριο του Χριστού.
Τα αναγνώσματα, οι ύμνοι και οι προσευχές της ημέρας οδηγούν συνεχώς από το πρόσωπο της Παναγίας προς τον Χριστό και το έργο της σωτηρίας.
Έτσι, η λειτουργική ζωή της Εκκλησίας μάς βοηθά να κατανοήσουμε τη Γέννηση της Θεοτόκου όχι ως ένα γεγονός του παρελθόντος, αλλά ως μέρος της ιστορίας της σωτηρίας.
«Η στείρα τίκτει την Θεοτόκον»
Το Κοντάκιο της εορτής συνοψίζει με έναν ακόμη τρόπο το νόημα της ημέρας.
Ο Ιωακείμ και η Άννα απαλλάσσονται από τον ονειδισμό της ατεκνίας, ενώ η γέννηση της Θεοτόκου συνδέεται ποιητικά με τη λύτρωση ολόκληρης της ανθρωπότητας.
Η ανατροπή είναι χαρακτηριστική της βιβλικής και εκκλησιαστικής παράδοσης: εκεί όπου ανθρώπινα φαίνεται να υπάρχει αδιέξοδο, η χάρη του Θεού μπορεί να δημιουργήσει μία νέα αρχή.
Η στειρότητα μετατρέπεται σε καρποφορία.
Η λύπη μετατρέπεται σε χαρά.
Η αναμονή γίνεται εκπλήρωση.
Και αυτή η χαρά δεν σταματά στον Ιωακείμ και την Άννα. Προχωρά προς τη Θεοτόκο και από εκεί προς τον Χριστό.
Γι' αυτό η Γέννηση της Θεοτόκου είναι ταυτόχρονα μία γιορτή οικογενειακής χαράς, πίστης, υπομονής και ελπίδας, αλλά πάνω απ' όλα μία εορτή που προαναγγέλλει την Ενανθρώπηση.
Μία εορτή που μας καλεί να δούμε την αρχή
Η Γέννηση της Υπεραγίας Θεοτόκου μάς καλεί να σταθούμε όχι μόνο μπροστά σε ένα μεγάλο γεγονός της εκκλησιαστικής ιστορίας, αλλά μπροστά σε μία αρχή.
Μία αρχή που, εκείνη τη στιγμή, δεν φανερώνει ακόμη ολόκληρο το μέγεθος όσων πρόκειται να ακολουθήσουν.
Από ένα παιδί που γεννιέται στους ηλικιωμένους Ιωακείμ και Άννα θα προέλθει εκείνη που θα ακούσει τα λόγια του Αρχαγγέλου:
«Χαίρε, Κεχαριτωμένη».
Και από εκείνη θα γεννηθεί ο Χριστός.
Γι' αυτό η Εκκλησία δεν εορτάζει τη Γέννηση της Θεοτόκου κοιτώντας μόνο προς τα πίσω. Κοιτάζει και προς τα εμπρός, προς το μυστήριο της Ενανθρώπησης, τον Σταυρό και την Ανάσταση.
Η χαρά της 8ης Σεπτεμβρίου είναι η χαρά μιας υπόσχεσης που αρχίζει να γίνεται πραγματικότητα.
Το νόημα αυτό συμπυκνώνεται με μοναδικό τρόπο στο Απολυτίκιο της εορτής.
