Το Μεγάλο Σάββατο αποτελεί το μεταίχμιο ανάμεσα στο Πάθος και την Ανάσταση. Το σώμα του Χριστού βρίσκεται στο μνημείο. Οι μαθητές έχουν σκορπίσει. Είναι η πιο ήσυχη ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας και ταυτόχρονα η πιο φορτισμένη από μυστήριο.
Η Ψυχή Του, ενωμένη με τη Θεότητά Του, κατέρχεται στον Άδη για να κηρύξει τη σωτηρία στους απ' αιώνος κεκοιμημένους. Είναι το Σάββατο της αναπαύσεως του Θεού, μετά την ολοκλήρωση της νέας δημιουργίας του ανθρώπου.
Το Κείμενο (Ματθ. 27, 65-66):
«Ἔφη αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος· Ἔχετε κουστωδίαν· ὑπάγετε ἀσφαλίσασθε ὡς οἴδατε. οἱ δὲ πορευθέντες ἠσφαλίσαντο τὸν τάφον σφραγίσαντες τὸν λίθον μετὰ τῆς κουστωδίας.»
Απόδοση
Τους είπε ο Πιλάτος: «Έχετε φρουρά. Πηγαίνετε και ασφαλίστε τον τάφο όπως ξέρετε». Εκείνοι πήγαν και ασφάλισαν τον τάφο, σφραγίζοντας την πέτρα και τοποθετώντας τη φρουρά.
Διαβάστε & ακούστε το απόσπασμα από το Ιερό Ευαγγέλιο εδώ →
Η Εις Άδου Κάθοδος: Η Συντριβή του Θανάτου
Σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας μας, ο Χριστός ως νικητής εισέρχεται στο βασίλειο του θανάτου. Δεν εισέρχεται ως αιχμάλωτος, αλλά ως ελευθερωτής. Σπάει τους χάλκινους μοχλούς και τις σιδερένιες πύλες του Άδου, φωτίζοντας τα σκοτάδια του κάτω κόσμου.
Εκεί, συναντά τον Αδάμ και την Εύα, τους προπάτορες του ανθρωπίνου γένους, και τους ανασύρει από τη φθορά. Η κάθοδος στον Άδη είναι η πραγματική στιγμή της νίκης επί του θανάτου· ο θάνατος νικιέται μέσα στην ίδια του την έδρα. Γι' αυτό και η ορθόδοξη εικονογραφία της Αναστάσεως δεν απεικονίζει τον Χριστό να βγαίνει από τον τάφο, αλλά να ανασύρει τον Αδάμ και την Εύα από τον Άδη.
Για αυτό το Μεγάλο Σάββατο ονομάζεται και Ευλογημένο Σάββατο ή Μακάριο Σάββατο. Η Εκκλησία το συνδέει με την ανάπαυση του Θεού την έβδομη ημέρα της δημιουργίας. Όπως τότε ο Θεός ανεπαύθη από τα έργα Του, έτσι τώρα ο μονογενής Υιός του Θεού αναπαύεται κατά το σώμα εν τω τάφω, αφού έχει ολοκληρώσει το έργο της σωτηρίας. Η ημέρα έχει λοιπόν χαρακτήρα ανάπαυσης, αλλά όχι ακινησίας. Είναι η ανάπαυση πριν από την τελική φανέρωση της νίκης.
Η Πρώτη Ανάσταση: Το Μήνυμα της Ζωής
Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου τελείται ο Εσπερινός της Αναστάσεως και η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου. Είναι η λεγόμενη «Πρώτη Ανάσταση». Κατά τη διάρκεια της ψαλμωδίας του «Ἀνάστα, ὁ Θεός», ο ιερέας σκορπά φύλλα δάφνης σε όλο τον ναό, σύμβολο της νίκης του Χριστού.
Τα μέλανα καλύμματα της Μεγάλης Παρασκευής αντικαθίστανται από λευκά και το πένθος υποχωρεί μπροστά στη βεβαιότητα της ζωής. Αν και ο κόσμος εξωτερικά παραμένει σιωπηλός, η κτίση ολόκληρη δονείται από τη μυστική χαρά ότι ο τύραννος θάνατος καταργήθηκε οριστικά. Όμως ακόμη δεν έχει φτάσει η πλήρης πασχαλινή αναφώνηση. Το Μεγάλο Σάββατο παραμένει ημέρα αναμονής.
Η Υμνολογία του Μεγάλου Σαββάτου
Η υμνολογία της ημέρας είναι γεμάτη από το δέος της κτίσεως μπροστά στον «υπνώττοντα» Θεό.
Το Μεγάλο Προκείμενο (Ἀνάστα ὁ Θεός)
«Ἀνάστα, ὁ Θεός, κρῖνον τὴν γῆν, ὅτι σὺ κατακληρονομήσεις ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι.»
Μετάφραση & Νόημα:
Σήκω, Θεέ μου, και κρίνε τη γη, διότι Εσύ θα κληρονομήσεις και θα εξουσιάσεις όλα τα έθνη. Είναι η κραυγή της ανθρωπότητας που ζητά από τον Κύριο να φανερώσει τη δύναμή Του και να πάρει πίσω τον κόσμο που είχε υποδουλωθεί στη φθορά.
Αντί Χερουβικού Ύμνου
«Σιγησάτω πᾶσα σάρξ βροτεία, καὶ στήτω μετὰ φόβου καὶ τρόμου, καὶ μηδὲν γήϊνον ἐν ἑαυτῇ λογιζέσθω· ὁ γὰρ Βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων, καὶ Κύριος τῶν κυριευόντων, προσέρχεται σφαγιασθῆναι, καὶ δοθῆναι εἰς βρῶσιν τοῖς πιστοῖς...»
Μετάφραση & Νόημα:
Ας σιωπήσει κάθε ανθρώπινη σάρκα και ας σταθεί με φόβο και τρόμο, χωρίς να σκέφτεται τίποτα γήινο. Διότι ο Βασιλιάς των βασιλιάδων και ο Κύριος των κυρίων έρχεται να θυσιαστεί και να δοθεί ως τροφή στους πιστούς. Ο ύμνος αυτός, που ψάλλεται μόνο το Μεγάλο Σάββατο, επιβάλλει την απόλυτη εσωτερική σιωπή μπροστά στο μυστήριο της Θείας Οικονομίας.
Θεολογική Σημασία και Βίωμα
Το Μεγάλο Σάββατο είναι η ημέρα της μεγάλης προσμονής. Η νηστεία συνεχίζεται, αλλά η ποιότητά της αλλάζει· είναι πλέον η νηστεία της ελπίδας. Η Εκκλησία μάς διδάσκει ότι ο τάφος του Χριστού δεν είναι τόπος θανάτου, αλλά «πηγή της ημών αναστάσεως».
Η λύπη για τον ενταφιασμό αναμιγνύεται με τη χαρά της επικείμενης νίκης. Το Μεγάλο Σάββατο μας προετοιμάζει να δεχθούμε το Άγιο Φως, υπενθυμίζοντάς μας ότι ο Χριστός νίκησε τον θάνατο «θανάτω», χρησιμοποιώντας δηλαδή το ίδιο το όπλο του εχθρού για να τον καταργήσει. Η ημέρα αυτή ολοκληρώνεται τα μεσάνυχτα, όταν η σιωπή θα σπάσει από το κοσμοχαρμόσυνο «Χριστός Ανέστη».
Η συμμετοχή των πιστών | Μεγάλο Σάββατο: Η Προσμονή
- Το Πρωί: Η «Πρώτη Ανάσταση». Κατά το «Ανάστα ο Θεός», ο ήχος των κρούσεων και τα φύλλα δάφνης προμηνύουν τη νίκη.
- Το Βράδυ (Μεσάνυχτα): Η Τελετή της Αναστάσεως. Λαμβάνουμε το Άγιο Φως και ψάλλουμε το «Χριστός Ανέστη». Ακολουθεί η Αναστάσιμη Θεία Λειτουργία, η κορυφαία στιγμή της χριστιανοσύνης.
- Στο Σπίτι: Μετά τη Λειτουργία, μεταφέρουμε το Φως στο σπίτι, σταυρώνουμε το ανώφλι της πόρτας και παρατίθεται το αναστάσιμο δείπνο (μαγειρίτσα), λύνοντας τη νηστεία της Σαρακοστής.
